أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
44
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
نخ KL قرار مىدهيم و بىآنكه از اين راستا خارج شود آن را چنان بر گرد L مىگردانيم كه با نخ KM مماس شود و در نقطهء S به سطح افق برسد ؛ بدين ترتيب آشكار است كه خطكش پيوسته در سطح دايرهء KML بوده و نقطهء S بر فصل مشترك اين سطح با سطح افق جاى دارد . مىدانيم كه اين فصل مشترك با AD موازى است ، پس [ براى رسم كردن آن ] خطّ SF را عمود بر BG مىكشيم . سپس از نقطهء L خط LO را بر سطح افق عمود مىكنيم و از نقطهء O كه پايهء عمود است خطّ OF را به موازات BG مىكشيم و L را به F با خطّ LF مىپيونديم . زاويهء LFO مساوى متمّم عرض بلد مىشود : [ شكل 3 ] چه اين زاويه در سطح دايرهء KLM و موازى با خطّ و اصل ميان G و نيمهء قوس AD است ، و مثلّث FLO مشابه با مثلّثى است كه از عمود فرود آمدهء از نيمهء مدار AD بر سطح افق و دو خطّ و اصل ميان G و دو طرف اين عمود تشكيل مىشود و ، [ چنان كه مىدانيم ] ، اين دو خط دو ضلع زاويهء متمّم عرض بلد هستند . پس زاويهء LFO مساوى متمّم عرض بلد است . و اگر از رأسهاى سه ميله شاقولهايى بياويزيم تا نوك آنها به سطح افق برسد و محلهاى تلاقى اين سه شاقول با افق بر يك خطّ مستقيم باشد ، جايگاه ما بر خطّ استوا